Een recessie binnen twee jaar na de vorige komt niet heel vaak voor. Mondiaal gezien was er sprake van in 1980 en 1982. In afzonderlijke landen komt het overigens ook wel eens voor. Meestal wordt een dergelijke dubbele dip veroorzaakt door een restrictief beleid van ofwel de monetaire ofwel de budgettaire autoriteiten.

Dat was in 1982 het geval toen de Amerikaanse centrale bank de rente opnieuw heel fors verhoogde om de inflatie(verwachtingen) in te dammen. De Amerikaanse recessie verspreidde zich toen ook snel naar de rest van de westerse wereld. Een enkele keer is het ook een aanhoudend gebrek aan vertrouwen in de private sector, dat de bestedingen onder druk zet.

De huidige situatie is naar mijn mening een volstrekt andere. Het monetaire beleid is nog steeds uitgesproken stimulerend. Dat geldt zowel voor het prijsbeleid (de officiële rentetarieven) van centrale banken in de Verenigde Staten en Europa als voor het hoeveelheidsbeleid (de mate waarin ze geld in het systeem pompen). In die landen waar de rente inmiddels wel is verhoogd (veelal opkomende landen, maar ook bijvoorbeeld Australië) is al geruime tijd sprake van (soms zeer) sterke groei en kan enige afkoeling daarvan geen kwaad. Het beste voorbeeld daarvan is China.

Van de monetaire zijde is er dus weinig risico voor het veroorzaken van een spoedige recessie. De andere beleidsvorm – het budgettaire overheidsbeleid – is tot dusverre eveneens stimulerend. En ja, er worden plannen gesmeed door overheden om de schulden via bezuinigingen op de overheidsuitgaven terug te dringen. De meeste maatregelen zullen in de belangrijkste landen echter pas in 2011 hun beslag krijgen. En dan is het nog maar de vraag of alle plannen ook daadwerkelijk zullen worden uitgevoerd.

De ervaring leert dat dit meestal niet het geval is. Maar zelfs al wordt er in 2011 substantieel bezuinigd, dan zal dat de economische groei op zijn vroegst in de tweede helft van dat jaar aantasten en hoeft dat niet eens onvermijdelijk tot een recessie te leiden, maar bijvoorbeeld tot slechts een terugval in de economische groei.

Van het beleid is de komende twaalf maanden dus geen recessie te verwachten. Zijn er andere factoren die de vrees op de financiële markten waar kunnen maken? Vaak wordt gewezen op de terughoudendheid bij consumenten. De groei van de particuliere consumptie blijft sinds de recessie ruimschoots achter bij de rest van de economie. De meeste andere componenten – zowel de export (naar opkomende landen) als de bedrijfsinvesteringen (inclusief voorraadvorming) – groeien echter in een bevredigend tempo. Gezien het positieve ondernemersvertrouwen en de blijvend sterke groei in de opkomende landen blijft dit vooralsnog ook het geval.

Begin mei beschreef ik op deze plaats de schuldenproblemen in Zuid-Europa en de dieperliggende oorzaken daarvan. In die periode maakten de financiële markten zich grote zorgen over een faillissement van Griekenland en in het verlengde daarvan van een aantal andere Zuid-Europese landen. Sterker nog, een crisis in de eurozone en wellicht zelfs het uiteenvallen van de regio zou onvermijdelijk zijn. Ik heb toen betoogd dat de situatie zo ernstig niet was en met goed beleid beheersbaar zou (kunnen) blijven. Hebt u de afgelopen maand nog dergelijke doemscenario’s gehoord of gelezen? Ik niet in elk geval.

Zonder te willen beweren dat het daarom uitgesloten is dat er een recessie komt, acht ik het niet ondenkbaar dat de financiële markten ook hier overdrijven. Door de grote koersfluctuaties van de afgelopen tien jaar lijkt het immers veiliger om uit te gaan van een doemscenario dan van een beetje optimisme.

Ben Steinebach is bij ABN AMRO MeesPierson werkzaam als macro-econoom en beleggingsstrateeg op de afdeling Investments Services. De informatie in deze column is geen gepersonaliseerd beleggingsadvies of algemene beleggingsaanbeveling. De column geeft de mening weer van Ben Steinebach in zijn hoedanigheid als macro-econoom/beleggingsstrateeg bij ABN AMRO MeesPierson.